गणपती स्तोत्राचा (संकटनाशन) अर्थ
हे नारद पुराणातून घेतलेले संकट नाशानम गणपती स्तोत्र (सर्व अडथळे व दुःखे नष्ट करणारी गणपतीची प्रार्थना) आहे. ही गणपतीला समर्पित असलेल्या सर्वात प्रभावी आणि लोकप्रिय प्रार्थनांपैकी एक आहे.
या सुंदर स्तोत्राचा सविस्तर, श्लोकानुसार अर्थ येथे दिला आहे:
प्रस्तावना
।। श्री गणेशायनमः ।। ।। नारद उवाच ।।
भगवान गणेशाला नमस्कार. नारद मुनी म्हणतात:
श्लोक १: दैनंदिन स्मरण
प्रणम्य शिरसा देवं गौरीपुत्रं विनायकम् ।।
भक्तावासं स्मरेनित्यमायु:सर्वकामार्थसिध्दये ।।१।।
- अर्थ: अत्यंत भक्तिभावाने मस्तक झुकवून, मी माता गौरी (पार्वती) यांचा पुत्र असलेल्या दिव्य भगवान विनायकाला वंदन करतो . जे आपल्या भक्तांच्या हृदयात सदैव वास करतात, त्यांचे दीर्घायुष्य, आरोग्य आणि सर्व इच्छा व ध्येयांची पूर्तता प्राप्त करण्यासाठी दररोज स्मरण केले पाहिजे.
श्लोक २, ३, आणि ४: गणेशाची १२ नावे
या श्लोकांमध्ये भगवान गणेशाची बारा शक्तिशाली नावे सांगितली आहेत, त्यापैकी प्रत्येक नाव एका विशिष्ट गुणधर्माचे प्रतिनिधित्व करते.
प्रथमं वक्रतुंड च एकदन्तं द्वितीयकम्।
तृतीयं कृष्णपिंगाक्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम्।। २।।
- १. वक्रतुंड: वाकलेले सोंड असलेला (जो अहंकाराचा सरळ मार्ग मोडतो).
- २. एकदंत: एकदंत देव (एकाग्रतेचे प्रतीक).
- ३. कृष्ण पिंगाक्ष: गडद, तांबूस-तपकिरी डोळ्यांचा.
- ४. गजवक्त्र: हत्तीचे तोंड असलेला (सर्वोच्च बुद्धीचे प्रतीक).
लंबोदरं पंचमं च षष्ठं विकटमेव च।
सप्तमं विघ्न राजेन्द्रं धूम्रवर्णं तथाष्टमम्।। ३।।
- ५. लंबोदर: विशाल पोटाची (जी विश्वातील सर्व सुख-दुःख पचवते).
- ६. विकटा: उग्र किंवा प्रचंड (जो वाईटाचा नाश करतो).
- ७. विघ्न राजेंद्र: विघ्नांचा राजा (जो सर्व अडथळ्यांवर नियंत्रण ठेवतो आणि ते दूर करतो).
- ८. धूम्रवर्ण: ज्याचा रंग धुरकट असतो.
नवमं भालचंद्रं च दशमं तु विनायकम्।
एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम्।। ४।।
- ९. भालचंद्र: जो आपल्या कपाळावर चंद्रकोर धारण करतो.
- १०. विनायक: सर्वोच्च नेता/विघ्नहर्ता.
- ११. गणपती: गणांचा स्वामी (शिवाचे देवदूत).
- १२. गजाननम्: हत्तीमुखी प्रभू.
श्लोक ५: जप करण्याचे फायदे
द्वादशैतानि नामानि त्रिसंध्यं यः पठेन्नरः।
न च विघ्नभयं तस्य सर्वसिध्दिकरं प्रभो।। ५।।
- अर्थ: जो कोणी दिवसाच्या तीन वेळेस — त्रिसंध्या (पहाट, दुपार आणि संध्याकाळ) — या बारा नावांचा जप करतो, त्याला कोणत्याही अडथळ्यांची भीती वाटणार नाही. हे भगवन्, या प्रार्थनेमुळे सर्व प्रकारचे यश आणि परिपूर्णता (सर्व-सिद्धी ) प्राप्त होते.
श्लोक ६: सर्व स्तरातील लोकांसाठी आशीर्वाद
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम्।
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी लभते गतिम्।। ६।।
- अर्थ:
- ज्ञानार्थीला ज्ञान प्राप्त होईल.
- धनार्थीला धनप्राप्ती होते.
- संततीच्या शोधात असलेल्याला पुत्रार्थीला संततीचे वरदान लाभेल.
- मोक्षार्थीला अंतिम आध्यात्मिक मार्ग/मुक्ती प्राप्त होईल .
श्लोक ७: निकालांची कालरेखा
जपेत् गणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासैः फलं लभेत्।
संवत्सरेण सिध्दिं च लभते नात्र संशयः।। ७।।
- अर्थ: या गणपती स्तोत्राचा नियमित जप केल्याने सहा महिन्यांच्या आत शुभ फळे दिसू लागतात (षड्भिर-मसैः). एका वर्षाच्या आत (संवत्सरेन), व्यक्तीला आपल्या इच्छांमध्ये पूर्ण यश/परिपूर्णता प्राप्त होते. याबद्दल अजिबात शंका नाही (नात्र संशयः).
श्लोक ८: ज्ञान वाटण्याची शक्ती
अष्टभ्यो ब्राम्हाणेभ्यश्च लिखित्वा यः समर्पयेत्।
तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादतः।। ८।।
- अर्थ: जो कोणी ही प्रार्थना लिहून आठ ज्ञानी पुरुषांना (ब्राह्मणांना) अर्पण करतो, त्याला केवळ भगवान गणेशाच्या दिव्य कृपेने (प्रसादाने) पूर्ण ज्ञान आणि सर्व प्रकारच्या ज्ञानाचा आशीर्वाद मिळेल .
निष्कर्ष
इति श्री नारदपुराणे संकटनाशनं नाम महागणपतिस्तोत्रं संपूर्णम्।।
|| श्री गणपती स्तोत्रम संपूर्णं ||
- अर्थ : पवित्र नारद पुराणातील ‘संकट नाशनम् महागणपती स्तोत्र’ याप्रमाणे समाप्त होतो. श्रीगणेशाला पूर्ण वंदन.
