स्वामी समर्थ अष्टकांचा अर्थ

ही सुंदर प्रार्थना म्हणजे  “समर्थ प्रार्थना” (स्वामी समर्थांना प्रार्थना), शिखरिणी मीटरमध्ये रचलेले एक अत्यंत भावनिक मराठी स्तोत्र. हे अक्कलकोटच्या श्री स्वामी समर्थांना संपूर्ण शरणागती, नम्रता आणि भक्ती (शरणागती ) व्यक्त करते.

श्लोक १

ऐसें पताकी दीन मी स्वामी राया |

पडे पातलो सिद्ध वाह उद्धराया ||

नसे इतर त्राता जागे या दीनाला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 1 ||

अर्थ: हे स्वामी राजा, मी एक पापी आणि असहाय्य, दुःखी जीव आहे. मी तुमच्या पवित्र चरणी पूर्णपणे शरण आलो आहे; कृपया माझा उद्धार करून मला मुक्त करा. या असहाय्य व्यक्तीसाठी या संपूर्ण जगात दुसरा कोणीही रक्षक किंवा तारणहार नाही. हे समर्था, तुमच्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक २

मला माया ना बापा ना आप बंधू |

सखा सोयरा सर्व तो दीन बांधू ||

तुझा मात्र आधार या घेतलेला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 2 ||

अर्थ: मला आई नाही, वडील नाहीत, जवळचे नातेवाईक नाहीत आणि भाऊही नाहीत. केवळ तूच माझा मित्र, माझा नातेवाईक आणि असहाय्यांचा रक्षक (दीनबंधू ) आहेस. तुझ्या या पुत्राचा तूच एकमेव आश्रय आणि आधार आहेस. हे समर्था, तुझ्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक ३

नसे शास्त्र विद्या कलादीक काही |

नसे ज्ञान, वैराग्य ते सर्वथा ही ||

तुझे लेकरु ही अहंता मनाला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 3 ||

अर्थ: माझ्याकडे शास्त्रांचे ज्ञान नाही, शिक्षण नाही आणि कोणतीही कौशल्ये किंवा कला नाहीत. माझ्यात आध्यात्मिक ज्ञान आणि वैराग्य यांचा पूर्णपणे अभाव आहे. माझ्या मनाला एकच अभिमान आहे की मी तुमचा पुत्र आहे. हे समर्था, तुमच्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक ४

प्रपंची पुरा बद्ध झालो दयाळा |

तुझा दास मी ही स्मृती ना मनाला ||

क्षमेचे असे याचना त्वपदाला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 4 ||

अर्थ: हे दयाळू, मी या सांसारिक जीवनाच्या (प्रपंच ) आसक्तींमध्ये पूर्णपणे जखडलेला आहे. मी तुमचा सेवक आहे हेदेखील माझ्या मनाला आठवत नाही. मी तुमच्या चरणी पडून तुमची क्षमा मागतो. हे समर्था, तुमच्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक ५

मला काम क्रोधाधिके जगविले |

म्हणोनि समर्था तुला जगविले ||

नाका दार लोटू तुझा सेवकाला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 5 ||

अर्थ: काम, क्रोध आणि इतर ऐहिक इच्छांनी मला सतत जागं ठेवलं आहे (सतत छळलं आहे). त्यांनी मला त्रास दिल्यामुळे, हे समर्था, माझ्या उद्धारासाठी मी आता तुला जागं करत आहे! कृपया आपल्या सेवकाला स्वतःपासून दूर ढकलू नकोस. हे समर्था, तुझ्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक ६

नको अंत पाहु त्वरे धावा घेई |

तुझ्यावीण नाहीं दुजी श्रेष्ठ आई ||

अनाथासी आधार तुझा दयाळा |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 6 ||

अर्थ: माझ्या संयमाची आता आणखी परीक्षा घेऊ नकोस; मला वाचवण्यासाठी वेगाने धाव! या विश्वात तुझ्यापेक्षा मोठी माता कोणी नाही. हे दयाळू प्रभू, तूच अनाथ आणि असहाय्यांचा अंतिम आश्रय आहेस. हे समर्था, तुझ्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

श्लोक ७

कधि देव वाणी न येई मुखाला |

कधि द्राव्य ना अर्पिले याचकाला ||

कधी मूर्ती तुझ्या ना ये लोचनाला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 7 ||

अर्थ: माझ्या ओठांतून कधीही मधुर आणि दयाळू शब्द बाहेर पडले नाहीत, तसेच मी कधीही एखाद्या भिकाऱ्याला पैसा किंवा संपत्ती दान केली नाही. माझे डोळे तुमचे दिव्य रूप सतत पाहण्यात अयशस्वी ठरले आहेत. माझ्या सर्व दोषांनंतरही, हे समर्था, तुमच्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू?

Verse 8

मला इच्छा झाली भिक्षा समर्था |

मुखे नित्य गावी तुझे गुण गाथा ||

घडो पाडा सेवा तुझा किंकराला |

समर्था तुझ्यावीण प्रार्थना कुणाला || 8 ||

|| श्रीस्वामी समर्थार्पणमस्तु ||

अर्थ: हे समर्था, मला केवळ हे एकच वरदान द्या: माझे मुख सदैव तुमच्या दिव्य गुणांचे गुणगान करो. तुमच्या या विनम्र सेवकाला तुमच्या पवित्र चरणांची सेवा करण्याची संधी सदैव मिळो. हे समर्था, तुमच्याशिवाय मी आणखी कोणाची प्रार्थना करू? 
म्हणून,

मी श्री स्वामी समर्थांना ही प्रार्थना अर्पण करतो.