स्वामी समर्थ स्तवन चा अर्थ (भाग २)

स्तवन

वचन १ ते ३: परम सत्याची स्तुती

श्लोक १:

आता करुया प्रार्थना | जयजयाजी अघहरणा |

परात्पर कैवल्यसदन | ब्रम्हानंद यतिवर्य ||

अर्थ: आता, आपण आपली प्रार्थना करूया. हे पापांचा नाश करणाऱ्या (अघाहरण ), तुझा जयजयकार असो! तू सर्वश्रेष्ठ, मुक्तीचे निवासस्थान (कैवल्यसदन ), ब्रह्माचा परम आनंद आणि यतिवर्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेस .

श्लोक २:

जयजयाजी पुराणपुरुष | लोकपाल सर्वेषा |

अनंता ब्रम्हांडाधीशा | वेदवंद्य जगदगुरु ||

अर्थ: हे प्राचीन दैवत (पुराणपुरुष ), विश्वांचे रक्षक आणि सर्वांचे स्वामी, तुमचा जयजयकार असो. तुम्ही अनंत विश्वांचे स्वामी, वेदांनी पूजनीय मानलेले आणि संपूर्ण जगाचे गुरू (जगद्गुरू ) आहात.

श्लोक ३:

सुखदमनिवासिया | सर्वसाक्षी करुणालय |

भक्तजन तराया | अनंतरूपे नटलासी ||

अर्थ: तुम्ही परम आनंदाच्या धामात वास करता. तुम्ही सर्वदर्शी साक्षीदार आणि करुणेचा सागर आहात.आपल्या भक्तांची 
मुक्ती (भक्तजन तराय ) करण्यासाठी, तुम्ही स्वतःला अनंत रूपांमध्ये प्रकट केले आहे.

श्लोक ४ ते ८: ईश्वराचे सर्वव्यापी स्वरूप

श्लोक ४:

तू अग्नि तू पावना | तू आकाशा तू जीवना |

तूचि वसुंधरा पूर्णा | चंद्र सूर्य तुच पै ||

अर्थ: तूच अग्नी आहेस, तूच वायू आहेस, तूच आकाश आहेस आणि तूच जल (जीवन) आहेस. केवळ तूच संपूर्ण पृथ्वी आहेस आणि तूच चंद्र व सूर्य आहेस.

श्लोक ५:

तू विष्णु आणि शंकरा | तू विधाता तू इंद्र |

अष्टदिकपलादि समग्रा | तुच रुपे नटलासी ||

अर्थ: तुम्ही भगवान विष्णू, भगवान शिव, भगवान ब्रह्मा (सृष्टिकर्ता) आणि राजा इंद्र आहात. तुम्ही आठ दिशांच्या सर्व रक्षकांच्या (अष्टदिक्पाल ) रूपात प्रकट झाला आहात .

श्लोक ६:

कर्ता आणि करविता | तुच हवा आणि होता |

डेटा आणि देवविता | तुच समर्था निश्चये ||

अर्थ: तूच कर्ता आहेस आणि तूच गोष्टी घडवून आणणारा आहेस. तूच यज्ञार्पण (हवी ) आहेस आणि तूच विधी करणारा पुरोहित (होता ) आहेस. तूच दाता आहेस आणि तूच दानाची प्रेरणा देणारा आहेस. हे समर्थ प्रभू, निःसंशयपणे तूच सर्वकाही आहेस 
.

श्लोक ७:

जंगमा आणि स्थिरा | तुच व्यापिले समग्र |

तुजलागी आदिमध्यग्रह | कोठे नसे पाहाता ||

अर्थ: तू सर्व सजीव आणि निर्जीव अशा दोन्ही वस्तूंमध्ये व्यापून आहेस. तुला पाहिल्यावर आदि, मध्यआणि अंत होत नाही .

श्लोक ८:

असोनिया निर्गुण | रुपे नटलासी सगुणा |

ज्ञान आणि ज्ञान | तुच एक विश्वेशा ||

अर्थ: जरी तुम्ही निराकार (निर्गुण ) असलात, तरी तुम्ही सगुण (गुण ) रूपे धारण केली आहेत. हे विश्वेश , तुम्ही ज्ञाता आहात आणि तुम्ही साक्षात ज्ञान आहात.

वचन ९ ते ११: भक्ताची नम्रता

श्लोक ९:

वेदांचाही तारका चाचरे | शास्त्रेही नवरे |

विष्णु शंकर एकासरे | कुंठीता झाले सर्वही ||

अर्थ: वेदांचे तर्कशास्त्रही अपुरे पडते आणि धर्मग्रंथांनाही तुमच्या पूर्ण गहनतेची कल्पना करता येत नाही. तुमच्या महानतेचे मोजमाप करण्याचा प्रयत्न करताना, स्वतः भगवान विष्णू आणि भगवान शिव यांचे वर्णनही अपुरे पडते.

श्लोक १०:

मी केवला अल्पमती | करू केवी आपुली स्तुती |

सहस्त्रमुखहि निश्चिती | शिनाला ख्याती वर्णिता ||

अर्थ: माझी बुद्धी अत्यंत मर्यादित आहे (अल्पमती ); मी तुझी स्तुती कशी करू? हजार तोंडांचा सर्पसुद्धा (शेषनाग) तुझ्या महतीचे वर्णन करण्याचा प्रयत्न करताना थकून जातो.

श्लोक ११:

द्रुधा ठेविला चरणी माथा | रक्षावे मजसी समर्था |

कृपा कटाक्षे दीनानाथा | दासा कडे पाहावे ||

अर्थ: मी माझे मस्तक तुमच्या चरणी दृढपणे अर्पण करतो. हे शक्तिशाली प्रभू , माझे रक्षण करा! हे असहाय्यांच्या रक्षका , तुमच्या कृपा कटाक्षाने तुमच्या या सेवकाकडे पाहा 
.

वचन १२ ते १६: आंतरिक शुद्धीकरण आणि ज्ञानासाठी प्रार्थना

श्लोक १२:

आता इतुकी प्रार्थना | आणवी जी आपुल्या मना |

कृपा समुद्र या मीना | आश्रया देइजे सदैवा ||

अर्थ: आता, कृपया तुमच्या हृदयात ही छोटी प्रार्थना स्वीकारा: या माशाला (मीना – भक्ताला उद्देशून) तुमच्या कृपासागरात कायमचा आश्रय द्या .

श्लोक १३:

पापा तप आणि दैन्य | सर्व जावो निरसोना |

इहलोकी सौख्य देवोना | परलोका साधना करावी ||

अर्थ: माझी सर्व पापे, दुःखे (तप ) आणि दारिद्र्य पूर्णपणे नाहीसे होवो. मला या सांसारिक जीवनात सुख (इहलोकी ) प्रदान कर, तसेच मला आध्यात्मिक जगासाठी (परलोक ) तयार करणारी कर्मे करण्यास मार्गदर्शन कर.

श्लोक १४:

दुस्तर हा भवसागर | याच्या पावावया पैलतीरा |

त्वण्णामा तरणी सचरा | प्राप्त होवो मजला ते ||

अर्थ: हा सांसारिक जीवनाचा सागर (भावसागर ) ओलांडायला फार कठीण आहे. दुसऱ्या तीरावर पोहोचण्यासाठी, मला खरोखरच तुमच्या दिव्य नामाची (त्वन्नम ) नौका (तरणी ) मिळो.

श्लोक १५:

आशा मनीषा तृष्णा | कल्पना आणि वासना |

भारती भुली नाना | ना बादहोत तुझ्या कृपे ||

अर्थ: तुमच्या कृपेने, मी इच्छा (आशा ), लालसा (मनीष ), लोभ (त्रुष्ण ), अतिकल्पना (कल्पना ), सांसारिक आसक्ती (वासना ) आणि विविध भ्रम किंवा चुका (भ्रांती ) यांपासून अलिप्त राहो.

श्लोक १६:

किति वर्णु आपुले गुण | द्यावे माझा सुख साधना |

अज्ञान तिमिरा निरसोना | ज्ञानारका हृदयी प्रकटतो पै ||

अर्थ: मी तुमच्या सद्गुणांची किती स्तुती करू? मला खऱ्या सुखाचे साधन प्रदान करा. माझ्या हृदयातील अज्ञानाचा अंधकार नष्ट होवो आणि ज्ञानाचा सूर्य उगवो .

वचन १७ ते २१: नीतिमान जीवनासाठी आणि शरणागतीसाठी प्रार्थना

श्लोक १७:

शांती मनी सदा वासो | वृथाभिमान नसो |

सदा समाधान वासो | तुझ्या कृपेने अंतरी ||

अर्थ: माझ्या मनात शांती सदैव नांदो आणि वृथभिमान मला कधीही स्पर्श करू नये. तुझ्या कृपेने, माझा अंतरात्मा सदैव समाधानी राहो.

श्लोक १८:

भवदुखा हे निरसो | तुझ्या भजनी चित्त वसो |

वृथा विषयांची नसो | वासना या मनाते ||

अर्थ: सांसारिक अस्तित्वातील दुःखे नाहीशी होवोत. माझे मन तुझ्या भक्तीमध्ये (भजनीमध्ये ) लीन होवो आणि माझ्या मनात भौतिक सुखांविषयी कोणतीही व्यर्थ इच्छा न राहो.

श्लोक १९:

सदा साधु समागम | तुझे भजना उत्तम |

तेणे होवो हा सुगामा | दुर्गम जो भवपंथा ||

अर्थ: मला सदैव साधू लोकांचा सहवास लाभो (साधू समागम ) आणि मी तुमच्या परम उपासनेत मग्न राहो. याच्याद्वारे, अन्यथा दुर्गम असलेला जीवनाचा कठीण मार्ग (भावपंथ ) सुलभ (सुगम ) होवो.

श्लोक २०:

व्यवहारी वर्तता | ना पडो भारती चित्त |

अंगी न यावी असत्यता | सत्ये विजयी सर्वदा ||

अर्थ: व्यावहारिक/भौतिक जगाशी व्यवहार करताना माझे मन कधीही मोहात पडू नये. माझ्या अस्तित्वात असत्य कधीही प्रवेश करू नये आणि सत्याचा नेहमीच विजय होवो.

श्लोक २१:

Aptavargaché poshana | न्यायमार्गावलंबना |

इतुके दिवे वरदना | कृपा करुनी समर्था ||

अर्थ: मला न्याय आणि धर्माच्या (न्यायमार्गाच्या ) मार्गावर कठोरपणे चालत, माझ्या कुटुंबाचे आणि आश्रितांचे योग्य रीतीने पालनपोषण करण्याची क्षमता द्या. हे समर्थ स्वामी, मला हे वरदान (वरदान ) प्रदान करा.

वचन २२ ते २४: अहंकारापासून अंतिम मुक्ती

श्लोक २२:

असोनिया संसार | प्रशिना तव नमामृता |

प्रपंचा आणि परमार्थ | तेणे सुगामा मजलागी ||

अर्थ: या सांसारिक जीवनात (संसारत् ) पूर्णपणे जगत असताना, मी तुमच्या नामाच्या अमृताचे (नाममृताचे ) सतत प्राशन करो. त्याद्वारे, माझ्या सांसारिक जबाबदाऱ्या (प्रपंच ) आणि आध्यात्मिक ध्येये (परमार्थ ) दोन्ही माझ्यासाठी सुलभ होवोत.

श्लोक २३:

कर्ता आणि करविता | तूचि एक स्वामीनाथा |

माझिया ठायी वार्ता | मीपणचि नसेचि ||

अर्थ: हे माझ्या आत्म्याच्या स्वामी (स्वामीनाथा ) , तूच सर्व गोष्टींचा कर्ता आणि चालक आहेस . 
माझ्यात ‘मी’पणाचा किंवा अहंकाराचा (मीपानाचा ) लवलेशही शिल्लक राहू नये.

श्लोक २४ (शेवटचा श्लोक):

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः |

गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ||

अर्थ: गुरु म्हणजे ब्रह्म (सृष्टिकर्ता), गुरु म्हणजे विष्णू (पालनकर्ता), आणि गुरु म्हणजे महेश्वर (भगवान शिव, संहारक). गुरु हे खरोखरच सर्वोच्च, अव्यक्त ब्रह्म आहेत. त्या पूजनीय गुरूंना वंदन.