श्री स्वामी समर्थ सारामृत (तयारी)

श्री स्वामी समर्थ महाराज यांच्या ‘श्री स्वामी चरित्र सारामृत’ या ग्रंथाचे पारायण करणे हे स्वामी भक्तांसाठी अत्यंत फलदायी आणि मनःशांती देणारे मानले जाते. या ग्रंथामध्ये एकूण २१ अध्याय असून, त्यात स्वामींच्या लीळा आणि शिकवणुकीचे सार सामावलेले आहे.

हे पारायण कसे करावे, त्याची योग्य पद्धत आणि त्याचे काय फायदे (फलश्रुती) होतात, याचा संपूर्ण अभ्यास खालीलप्रमाणे आहे:

१. पारायण करण्याचे प्रकार आणि कालावधी

तुम्ही तुमच्या वेळेनुसार आणि संकल्पानुसार खालीलपैकी एका पद्धतीने पारायण करू शकता:

• ३ दिवसांचे पारायण: अत्यंत प्रभावी मानले जाते. यामध्ये रोज ७ अध्याय वाचावे लागतात.
• ७ दिवसांचे (सप्ताह) पारायण: हे सर्वात प्रचलित आहे. यामध्ये रोज ३ अध्याय वाचून ७ दिवसांत ग्रंथ पूर्ण केला जातो.
• १ दिवसाचे पारायण: विशेष प्रसंगी (उदा. स्वामी प्रगट दिन किंवा गुरुपुष्यामृत योग) एकाच दिवसात २१ अध्याय वाचले जातात.
• नित्य सेवा: जर ठरवून पारायण करणे शक्य नसेल, तर रोज किमान १ किंवा ३ अध्याय वाचून सलग ग्रंथ पूर्ण करावा आणि पुन्हा सुरुवात करावी.

२. पारायणाची योग्य पद्धत (नियम आणि विधी)

पारायण करताना मनाची एकाग्रता आणि शुद्धता राखणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. त्यासाठी खालील पायऱ्यांचे पालन करा:

1.संकल्प आणि पूर्वतयारी:पारायणाच्या पहिल्या दिवशी.

पारायणाची सुरुवात शक्यतो गुरुवारी किंवा स्वामींच्या शुभ दिवशी करावी. सकाळी लवकर उठून, स्नान करून स्वच्छ कपडे (शक्यतो पांढरे किंवा पिवळे) परिधान करावेत. घरामध्ये शांत आणि स्वच्छ जागा निवडावी.

2.पूजा मांडणी आणि आसन:देव्हाऱ्यासमोर.

एका पाटावर किंवा चौरंगावर पिवळे किंवा लाल वस्त्र अंथरावे. त्यावर श्री स्वामी समर्थ महाराजांचा फोटो किंवा मूर्ती स्थापित करावी. समोर दिवा (तुपाचा किंवा तेलाचा) आणि अगरबत्ती लावावी. स्वतः बसण्यासाठी लोकरीचे किंवा कुशाचे आसन घ्यावे.

3.संकल्प सोडणे:वाचनापूर्वी.

हातात थोडे पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन स्वामींसमोर आपली इच्छा (संकल्प) बोलून दाखवावी की, “मी अमक्या कार्यासाठी किंवा निष्काम भावनेने ३/७ दिवसांचे पारायण करत आहे, ते निर्विघ्नपणे पूर्ण होऊ दे.” त्यानंतर ते पाणी जमिनीवर सोडावे.

4.मूळ वाचन:अध्यायांची सुरुवात.

वाचनाला सुरुवात करण्यापूर्वी “श्री स्वामी समर्थ” या मंत्राचा किमान १ माळ (१०८ वेळा) जप करावा. त्यानंतर ‘चरित्र सारामृत’ ग्रंथाचे ठरवलेले अध्याय अगदी शांतपणे, स्पष्ट उच्चारात आणि अर्थ समजून घेऊन वाचावेत. वाचनाच्या दरम्यान मध्येच उठू नये किंवा कोणाशीही बोलू नये.

5.आरती आणि नैवेद्य:रोजच्या वाचनाची सांगता.

त्या दिवसाचे अध्याय वाचून झाल्यावर स्वामींची आरती करावी. स्वामींना आवडीचा नैवेद्य (उदा. पिठलं-भाकरी, पेढे किंवा दूध-साखर) दाखवावा. चुकून झालेल्या चुकांबद्दल क्षमाप्रार्थना करावी.

पाळायचे महत्त्वाचे नियम:

• पारायणाच्या काळात घरात सात्त्विक वातावरण असावे. मांसाहार, दारू आणि परान्न (दुसऱ्याच्या घरचे अन्न) पूर्णपणे टाळावे.
• ब्रह्मचर्याचे पालन करावे आणि वाणीवर ताबा ठेवावा (राग, खोटे बोलणे टाळावे).
• ग्रंथ नेहमी पाटावर किंवा आसनावर ठेवूनच वाचावा, तो थेट जमिनीवर ठेवू नये.

३. पारायणाची सांगता (उत्थापन)

पारायणाच्या शेवटच्या दिवशी (उदा. ७ व्या दिवशी) २१ वा अध्याय पूर्ण झाल्यावर ग्रंथाची विशेष पूजा करावी. स्वामींना नैवेद्य दाखवून आरती करावी. शक्य असल्यास एखाद्या स्वामी भक्ताला किंवा गरिबाला अन्नदान करावे किंवा कोरडा सिधा (तांदूळ, डाळ इ.) द्यावा.

४. फलश्रुती (पारायणाचे फायदे)

‘श्री स्वामी चरित्र सारामृत’ या ग्रंथाच्या प्रत्येक अध्यायात आणि संपूर्ण वाचनात अफाट शक्ती आहे. श्रद्धेने पारायण केल्यास खालील फलप्राप्ती होते असा भक्तांचा अनुभव आहे:

क्षेत्र	मिळणारे फळ / लाभ
मानसिक शांती	मनातील भीती, नैराश्य (Depression) आणि नकारात्मक विचार दूर होऊन मन शांत होते.
कौटुंबिक सुख	घरातील कटकटी, वास्तुदोष आणि गृहक्लेश संपून कौटुंबिक वातावरण आनंदी राहते.
संकट निवारण	अचानक येणारी संकटे, आजारपण किंवा कोर्ट-कचेरीच्या कामात अडकलेल्या लोकांना मार्ग सापडतो.
आर्थिक प्रगती	व्यवसायात किंवा नोकरीत येणारे अडथळे दूर होऊन प्रगतीचे मार्ग मोकळे होतात.
भक्ती आणि आत्मबळ	“भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे” या स्वामींच्या वाक्याची प्रचिती येऊन आत्मविश्वास वाढतो.

विशेष टीप: जर एखाद्या विशिष्ट कामासाठी तुम्ही पारायण करत असाल, तर ग्रंथाच्या शेवटी दिलेल्या ‘फलश्रुती’मध्ये कोणत्या अध्यायाचे काय महत्त्व आहे (उदा. आजारपणासाठी ११ वा, संकटासाठी १३ वा अध्याय) हे सविस्तर दिलेले असते. त्यानुसारही काही भक्त विशिष्ट अध्यायांचे संपुट पाठ करतात.

स्वामी सेवेमध्ये सर्वात महत्त्वाची असते ती तुमची ‘अढळ श्रद्धा’ आणि ‘भाव’. तुम्ही अगदी साध्या पद्धतीने जरी रोज वाचन केले, तरी स्वामी आपल्या भक्ताची हाक नक्की ऐकतात.

‘श्री स्वामी चरित्र सारामृत’ या ग्रंथातील प्रत्येक अध्यायाचे एक विशिष्ट आध्यात्मिक महत्त्व आहे. आपल्या धार्मिक परंपरेत आणि स्वामी भक्तांच्या अनुभवानुसार, वेगवेगळ्या सांसारिक आणि कौटुंबिक समस्या निवारणासाठी विशिष्ट अध्यायांचे वाचन (किंवा त्या अध्यायांचे संपुट पारायण) अत्यंत गुणकारी मानले जाते.

खाली विशिष्ट समस्या आणि त्यासाठी वाचल्या जाणाऱ्या अध्यायांची सविस्तर यादी दिली आहे:

१. आरोग्य आणि संकट निवारणासाठी

अडचण / समस्या	संबंधित अध्याय	त्याचे महत्त्व आणि फलश्रुती
भयंकर आजारपण किंवा मानसिक त्रास	अध्याय ११ वा	या अध्यायात स्वामींनी जळगावच्या एका भक्ताच्या पोटाचे शूल (तीव्र वेदना) दूर केल्याची कथा आहे. दीर्घ आजारपण, शस्त्रक्रिया (Surgery) किंवा शारीरिक वेदना कमी करण्यासाठी हा अध्याय रोज वाचावा.
भूतबाधा, नजरदोष किंवा अज्ञात भीती	अध्याय १३ वा	या अध्यायात वसईच्या एका भक्ताची भूतबाधा आणि मानसिक भ्रम स्वामींनी दूर केला होता. नकारात्मक ऊर्जा, भीती किंवा वाईट स्वप्ने पडत असल्यास हा अध्याय अत्यंत प्रभावी ठरतो.
अकाली मृत्यूचे भय किंवा मोठे संकट	अध्याय ७ वा	रायरेश्वर येथील भक्ताचा सर्पदंश उतरवून त्याला जीवनदान देण्याची लीळा यात आहे. मृत्यूभय किंवा अचानक आलेल्या मोठ्या संकटात हा अध्याय तारक ठरतो.

२. नोकरी, व्यवसाय आणि आर्थिक प्रगतीसाठी

अडचण / समस्या	संबंधित अध्याय	त्याचे महत्त्व आणि फलश्रुती
नोकरी मिळणे किंवा व्यवसायात यश	अध्याय १५ वा	चोळप्पाच्या घरी अन्नाची कमतरता असताना स्वामींच्या कृपेने भंडारा कसा पूर्ण झाला, याची ही कथा आहे. दारिद्र्य दूर करण्यासाठी, नोकरीतील अडचणींवर मात करण्यासाठी आणि आर्थिक स्थैर्यासाठी हा अध्याय उत्तम मानला जातो.
कर्जमुक्ती आणि रखडलेले पैसे मिळणे	अध्याय १८ वा	या अध्यायात जहागीरदाराच्या संपत्तीचे आणि मोहाचे वर्णन आहे. डोक्यावरील कर्जाचा डोंगर कमी करण्यासाठी आणि अडकलेले धन परत मिळवण्यासाठी भक्तीभावाने याचे वाचन करावे.
व्यापारात वृद्धी आणि भरभराट	अध्याय १९ वा	स्वामींच्या अगाध लीळा आणि भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करण्याचा हा अध्याय आहे. नवीन व्यवसाय सुरू करताना किंवा चालू व्यवसायात नफा मिळवण्यासाठी हा फायदेशीर ठरतो.

३. शिक्षण, संतती आणि कौटुंबिक सुखासाठी

अडचण / समस्या	संबंधित अध्याय	त्याचे महत्त्व आणि फलश्रुती
संतती प्राप्ती किंवा मुलांचे आरोग्य	अध्याय ५ वा आणि १४ वा	५ व्या अध्यायात स्वामींचे प्रगटीकरण आणि १४ व्या अध्यायात एका निपुत्रिक भक्ताला आशीर्वाद दिल्याचा प्रसंग आहे. संतती सुखासाठी किंवा मुलांच्या आरोग्यासाठी या अध्यायांचे वाचन माता-पित्यांनी करावे.
शिक्षण, एकाग्रता आणि बौद्धिक प्रगती	अध्याय ९ वा	या अध्यायात स्वामींनी एका मुक्या आणि मतिमंद मुलाला ज्ञानी बनवल्याची लीळा आहे. मुलांची अभ्यासात एकाग्रता वाढावी, बुद्धी तल्लख व्हावी म्हणून हा अध्याय वाचावा.
कौटुंबिक कलह आणि मानसिक शांती	अध्याय ६ वा आणि ८ वा	घरातील वातावरण आनंदी राहण्यासाठी, पती-पत्नीमधील वाद मिटवण्यासाठी आणि मनातील चंचलता दूर करण्यासाठी हे अध्याय शांतपणे वाचावेत.

४. अध्यात्मिक प्रगती आणि गुरुदीक्षा

• अध्याय १ ला आणि २ रा: स्वामींचे मूळ रूप (दत्तात्रेय अवतार) समजून घेण्यासाठी आणि भक्तीचा पाया मजबूत करण्यासाठी.
• अध्याय २१ वा: ग्रंथाची सांगता आणि स्वामींचे अंतिम सुख लाभण्यासाठी. या अध्यायाच्या वाचनाने संपूर्ण पारायणाचे फळ मिळते.

वाचनाची विशेष पद्धत (संपुट वाचन):

जर तुम्ही एखाद्या विशिष्ट समस्येसाठी वाचन करत असाल, तर रोज सुरुवातीला १ वेळा ‘तारक मंत्र’ म्हणावा, त्यानंतर तो विशिष्ट अध्याय ३, ७ किंवा ११ वेळा वाचावा आणि शेवटी पुन्हा १ वेळा ‘तारक मंत्र’ म्हणून स्वामींना प्रार्थना करावी. याला संपुट वाचन म्हणतात, ज्यामुळे संकल्पित कार्य लवकर सिद्ध होते असा भक्तांचा दृढ विश्वास आहे.